موزیک

بزله خوانی

بزله خوانی هم در عزا و هم در جشن ها اجراء می شود. بزله به صورت دسته جمعی است یک نفر می خواند و بقیه در حالیکه دست می زنند به او جواب می دهند. بزله خوانی با "صلی علی النبی یا هو" شروع می شود که به دیگران آمادگی می دهد.

شروه خوانی

شروه خوانی با قدمتی نه چندان طولانی به دوره شاعرانی چون فایز دشتی و مفتون بر می گردد. شروه ریشه در رنج های مردم این خطه دارد در آواز دشتی خوانده می شود. بسیار موسیقی زیبایی است و یک موسیقی منحصر به فرد به شمار می آید.

نوحه خوانی

یکی از سرودهای رایج و اصیل منطقه بوشهر است نوحه خوانی ست که از اهمیت خاصی بر خوردار است. نوحه خوانی همراه با اشعار مذهبی در ایام سوگواری به اجراء در می آید.

بیت خوانی

بیت خوانی شکل دیگری از موسیقی محلی بوشهر است که در عزا و عروسی اجراء می شوند. اما اجراء این موسیقی اختصاص به جوانان دارد. بیت خوانی ویژه مراسم عزا، بیت وارونه است و بیت خوانی مراسم عروسی بیت معمولی یا شاد است.

چاووش خوانی

چاووش خوانی که در دستگاه چهارگاه اجراء می شود و به هنگام سفر به ویژه سفر حج و زیارت می خوانند.

جنگ نامه یا شاهنامه خوانی

جنگ نامه یا شاهنامه خوانی آوازی است که معمولا در شب نشینی ها و گرد همائی های اهل ادب و فرهنگ اجراء می شود. شاهنامه خوانی توسط یک تک خوان اجراء می شود و همراه جمعی ندارد. بدین ترتیب موسیقی در منطقه بوشهر در کلیه شون زندگی مردم از جشن گرفته تا عزا از کار تا لالایی مادران حضور دارد. ارتباط قوی میان انواع موسیقی و مردم این منطقه به حدی است که در هم خوانی ها و همسرایی ها یک آمادگی ضمنی طبیعی و غریزی میان اجراء کنندگان دیده می شود. این تاثیر به گونه ای است که حتی کار بر روی دریا بدون نغمه ها به زبان محلی نیمه تحرک و جنبش لازم را نداشته یا اصولا امکان پذیر نبود. این نغمات نه تنها همگام کار روی دریا بلکه در برخی مواقع دیگر نیز برای جا به جا کردن اشیاء سنگین در روی خشکی برای ایجاد هماهنگی در میان کارگران استفاده می شده است. پژوهشگران ریشه نغمه های شاد این گونه موسیقی را در تاثیر پذیری از سیاهان آفریقایی می دانند که دوره خاص به صورت برده یا کارگر در سواحل جنوب ایران مشغول به کار بوده اند.

همانند دیگر اقسام هنر، موسیقی محلی و دلنشین نیز در میان مردمان لر جایگاه ویژه ای داشته و دارد و البته پیشینه موسیقی لری پیشینه ای محکم و بنیادین به حساب می آید. موسیقی آوازی و موسیقی سازی دو بخش اصلی موسیقی لری را تشکیل می دهد.

البته از جانب ترانه و موسیقی آوازی، موسیقی لری به 7 بخش تقسیم بندی می شود که شامل موارد زیر است:

موسیقی و ترانه های غنایی و عاشقانه

موسیقی و ترانه های حماسی و رزمی

موسیقی و ترانه های عزاداری و سوگواری

موسیقی و ترانه های فصول مختلف سال

موسیقی و ترانه های کار

موسیقی و ترانه های طنز

موسیقی و ترانه های مذهبی و عرفانی

موسیقی سازی لری نیز به خودی خود ارزشی فاخر و گرانبها دارد و در این موسیقی از سازهای به خصوصی استفاده می شود که در ادامه آن ها را معرفی می کنیم. در این میان تنها سازی که با ساز سایر اقوام کاملا تفاوت دارد ساز کمانچه است.

سرنا: سرنا یک سازی بادی است که از جنس چوب ساخته می شود و اصالت آن به ایران باستان باز می گردد. سرنا در واقع به معنای واژه کرنا (بوق و کرنا) می باشد و معنای بوق می دهد.

دهل: یکی دیگر از سازهای موسیقی سازی لری دهل است. دهل در دسته سازهای کوبه ای قرار می گیرد. این ساز طبل بزرگی است که دو رویه است و در هر دو طرف آن از پوست گاو استفاده می شود.

کمانچه: به آن تال هم می گویند. کمانچه یکی از سازهای ایرانی است. البته کمانچه لری از تال سازی یا کمانچه معمولی کمی متفاوت است. تعداد سیم ها و کاسیه ساز در این ساز متفاوت است و آن را از کمانچه سنتی امروز متمایز کرده است.

تنبک: تنبک یا همان تمبک نیز در دسته سازهای کوبه ای قرار می گیرد. برای ساخت این ساز از پوست گاو استفاده می شود.

تاریخچه موسیقی لری

همانطور که اشاره کردیم تاریخ فرهنگ و هنر در میان اقوام ساکن مناطق لرنشین بسیار طولانی بوده و از قضا بر اساس تحقیقات باستان شناسی، قدمت موسیقی نیز در این منطقه به هزاره چهارم پیش از میلاد مربوط است. همچنین طبق آثار و شواهد به جا مانده از دوران ساسانی نشانه هایی از رواج و عزت موسیقی در میان این قوم نیز موجود است. تصاویری از آلات موسیقی همچون شیپور و تنبور بر روی ظروف نقره این دوران وجود دارد. در آثار تاریخی بررسی شده در این مناطق همچنین آثاری وجود دارد که نشان دهنده رواج رقص و پایکوبی در میان این مردمان دارد.

رقص های لری، فصلی دیگر از هنر و موسیقی لری

در مورد اهمیت و ارزش رقص در میان مردمان لر اسناد تاریخی زیادی وجود دارد. علاوه بر این رقص مردمان مناطق لرنشین شیوه های مختلفی هم برای خود دارد. رقص های گوناگونی همچون دستمال بازی، رقص های چوپی یا همان چپی با ضرب و کمانچه (یا با دهل و سرنا)، رقص سما، رقص دو نفره با چوب که به ترکه بازی یا چووبازی معروف است تنها برخی از مشهورترین انواع رقص در میان مردمان لر است. علاوه بر این در رسومات مختلف و امور روزمره نیز از رقص های کمتر مشهوری چون رقص دروکردن محصولات و رقص پا پشت پا و رقص سوار سوار استفاده می شود.

علاوه بر این موارد لرهای بختیاری نیز برای خود رقص های مشهور و به خصوصی دارند. رقص های لری بختیاری نیز به دو نوع تقسیم می شوند. دسته اول را رقص هایی تشکیل می دهد که توسط مردان بختیاری انجام می گیرد. چوبازی یا همان ترکه بازی که به آن جنگنومه هم گفته می شود در دسته اول قرار می گیرد.

دسته دوم نیز رقص هایی است که توسط مردان و زنان و به طور مختلط انجام می شود. رقص هایی همچون رقص دوپا، رقص سه پا، رقص چهار دستمالی، هی دته، جیران جیران و رقص مجسمه برخی از رقص های دسته جمعی است که در دسته رقص های دسته دوم قرار می گیرند.