موزيك

بزله خواني

بزله خواني هم در عزا و هم در جشن ها اجراء مي شود. بزله به صورت دسته جمعي است يك نفر مي خواند و بقيه در حاليكه دست مي زنند به او جواب مي دهند. بزله خواني با "صلي علي النبي يا هو" شروع مي شود كه به ديگران آمادگي مي دهد.

شروه خواني

شروه خواني با قدمتي نه چندان طولاني به دوره شاعراني چون فايز دشتي و مفتون بر مي گردد. شروه ريشه در رنج هاي مردم اين خطه دارد در آواز دشتي خوانده مي شود. بسيار موسيقي زيبايي است و يك موسيقي منحصر به فرد به شمار مي آيد.

نوحه خواني

يكي از سرودهاي رايج و اصيل منطقه بوشهر است نوحه خواني ست كه از اهميت خاصي بر خوردار است. نوحه خواني همراه با اشعار مذهبي در ايام سوگواري به اجراء در مي آيد.

بيت خواني

بيت خواني شكل ديگري از موسيقي محلي بوشهر است كه در عزا و عروسي اجراء مي شوند. اما اجراء اين موسيقي اختصاص به جوانان دارد. بيت خواني ويژه مراسم عزا، بيت وارونه است و بيت خواني مراسم عروسي بيت معمولي يا شاد است.

چاووش خواني

چاووش خواني كه در دستگاه چهارگاه اجراء مي شود و به هنگام سفر به ويژه سفر حج و زيارت مي خوانند.

جنگ نامه يا شاهنامه خواني

جنگ نامه يا شاهنامه خواني آوازي است كه معمولا در شب نشيني ها و گرد همائي هاي اهل ادب و فرهنگ اجراء مي شود. شاهنامه خواني توسط يك تك خوان اجراء مي شود و همراه جمعي ندارد. بدين ترتيب موسيقي در منطقه بوشهر در كليه شون زندگي مردم از جشن گرفته تا عزا از كار تا لالايي مادران حضور دارد. ارتباط قوي ميان انواع موسيقي و مردم اين منطقه به حدي است كه در هم خواني ها و همسرايي ها يك آمادگي ضمني طبيعي و غريزي ميان اجراء كنندگان ديده مي شود. اين تاثير به گونه اي است كه حتي كار بر روي دريا بدون نغمه ها به زبان محلي نيمه تحرك و جنبش لازم را نداشته يا اصولا امكان پذير نبود. اين نغمات نه تنها همگام كار روي دريا بلكه در برخي مواقع ديگر نيز براي جا به جا كردن اشياء سنگين در روي خشكي براي ايجاد هماهنگي در ميان كارگران استفاده مي شده است. پژوهشگران ريشه نغمه هاي شاد اين گونه موسيقي را در تاثير پذيري از سياهان آفريقايي مي دانند كه دوره خاص به صورت برده يا كارگر در سواحل جنوب ايران مشغول به كار بوده اند.

همانند ديگر اقسام هنر، موسيقي محلي و دلنشين نيز در ميان مردمان لر جايگاه ويژه اي داشته و دارد و البته پيشينه موسيقي لري پيشينه اي محكم و بنيادين به حساب مي آيد. موسيقي آوازي و موسيقي سازي دو بخش اصلي موسيقي لري را تشكيل مي دهد.

البته از جانب ترانه و موسيقي آوازي، موسيقي لري به 7 بخش تقسيم بندي مي شود كه شامل موارد زير است:

موسيقي و ترانه هاي غنايي و عاشقانه

موسيقي و ترانه هاي حماسي و رزمي

موسيقي و ترانه هاي عزاداري و سوگواري

موسيقي و ترانه هاي فصول مختلف سال

موسيقي و ترانه هاي كار

موسيقي و ترانه هاي طنز

موسيقي و ترانه هاي مذهبي و عرفاني

موسيقي سازي لري نيز به خودي خود ارزشي فاخر و گرانبها دارد و در اين موسيقي از سازهاي به خصوصي استفاده مي شود كه در ادامه آن ها را معرفي مي كنيم. در اين ميان تنها سازي كه با ساز ساير اقوام كاملا تفاوت دارد ساز كمانچه است.

سرنا: سرنا يك سازي بادي است كه از جنس چوب ساخته مي شود و اصالت آن به ايران باستان باز مي گردد. سرنا در واقع به معناي واژه كرنا (بوق و كرنا) مي باشد و معناي بوق مي دهد.

دهل: يكي ديگر از سازهاي موسيقي سازي لري دهل است. دهل در دسته سازهاي كوبه اي قرار مي گيرد. اين ساز طبل بزرگي است كه دو رويه است و در هر دو طرف آن از پوست گاو استفاده مي شود.

كمانچه: به آن تال هم مي گويند. كمانچه يكي از سازهاي ايراني است. البته كمانچه لري از تال سازي يا كمانچه معمولي كمي متفاوت است. تعداد سيم ها و كاسيه ساز در اين ساز متفاوت است و آن را از كمانچه سنتي امروز متمايز كرده است.

تنبك: تنبك يا همان تمبك نيز در دسته سازهاي كوبه اي قرار مي گيرد. براي ساخت اين ساز از پوست گاو استفاده مي شود.

تاريخچه موسيقي لري

همانطور كه اشاره كرديم تاريخ فرهنگ و هنر در ميان اقوام ساكن مناطق لرنشين بسيار طولاني بوده و از قضا بر اساس تحقيقات باستان شناسي، قدمت موسيقي نيز در اين منطقه به هزاره چهارم پيش از ميلاد مربوط است. همچنين طبق آثار و شواهد به جا مانده از دوران ساساني نشانه هايي از رواج و عزت موسيقي در ميان اين قوم نيز موجود است. تصاويري از آلات موسيقي همچون شيپور و تنبور بر روي ظروف نقره اين دوران وجود دارد. در آثار تاريخي بررسي شده در اين مناطق همچنين آثاري وجود دارد كه نشان دهنده رواج رقص و پايكوبي در ميان اين مردمان دارد.

رقص هاي لري، فصلي ديگر از هنر و موسيقي لري

در مورد اهميت و ارزش رقص در ميان مردمان لر اسناد تاريخي زيادي وجود دارد. علاوه بر اين رقص مردمان مناطق لرنشين شيوه هاي مختلفي هم براي خود دارد. رقص هاي گوناگوني همچون دستمال بازي، رقص هاي چوپي يا همان چپي با ضرب و كمانچه (يا با دهل و سرنا)، رقص سما، رقص دو نفره با چوب كه به تركه بازي يا چووبازي معروف است تنها برخي از مشهورترين انواع رقص در ميان مردمان لر است. علاوه بر اين در رسومات مختلف و امور روزمره نيز از رقص هاي كمتر مشهوري چون رقص دروكردن محصولات و رقص پا پشت پا و رقص سوار سوار استفاده مي شود.

علاوه بر اين موارد لرهاي بختياري نيز براي خود رقص هاي مشهور و به خصوصي دارند. رقص هاي لري بختياري نيز به دو نوع تقسيم مي شوند. دسته اول را رقص هايي تشكيل مي دهد كه توسط مردان بختياري انجام مي گيرد. چوبازي يا همان تركه بازي كه به آن جنگنومه هم گفته مي شود در دسته اول قرار مي گيرد.

دسته دوم نيز رقص هايي است كه توسط مردان و زنان و به طور مختلط انجام مي شود. رقص هايي همچون رقص دوپا، رقص سه پا، رقص چهار دستمالي، هي دته، جيران جيران و رقص مجسمه برخي از رقص هاي دسته جمعي است كه در دسته رقص هاي دسته دوم قرار مي گيرند.